خیانت در امانت

مراحل شکایت جرم خیانت در امانت

خیانت در امانت

قانونگذار، بزه خیانت در امانت را در قانون مجازات اسلامی تعریف نکرده است و فقط به بیان تعدادی از مصادیق و موارد این بزه اکتفا نموده است.

خیانت در امانت عبارت است از: «تصاحب یا تلف یا مفقود یا استعمال نمودن اموال یا اسناد به زبان مالکین یا متصرفین آنها وقتی اشیاء مزبور به عنوان اجاره، امانت، رهن، وکالت یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و مقرر بوده است که اشیاء مزبور مسترد یا به مصرف معینی برسد.»

به هر حال هرچند تعریف کامل و جامع از بزه خیانت در امانت دشوار است و روش بیان مصادیق قانونی در مرحله عمل بهتر است لکن میتوان بزه خیانت در امانت را بدین صورت تعریف نمود تا تمامی مصادیق قانونی ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی بیان شود: «رفتار مجرمانه و مخالف امانت امین نسبت به مال یا وسیله تحصیل مالی که به موجب عقد امانت آور یا رابطه حقوقی دیگر به او سپرده شده است» تعریف می‌گردد.

۱) عناصر تشکیل دهنده خیانت در امانت

برای آنکه خیانت در امانت به عنوان جرم قابل مجازات باشد اجتماع عناصر قانونی، مادی، روانی ضروری است.

الف) عنصر قانونی

منظور از عنصر قانونی جرم، اصل قانونی بودن جرم است. اصل قانونی بودن جرایم و مجازات ها یکی از اصول مسلم و پذیرفته شده حقوق جزاست و به موجب این اصل هیچ فعل یا ترک فعلی را نمی توان جرم دانست مگر اینکه قانونگذار آن را قبلاً جرم و قابل مجازات بداند.

ب) عنصر مادی

یکی دیگر از عناصر تشکیل دهنده جرم، عنصر مادی است، به این معنی که باید فعل یا ترک فعلی که قانون آن را جرم شناخته از طرف شخص صورت گیرد تا بتوان او را از نظر کیفری مسئول دانسته و مجازات نمود. بنابراین آنچه قابل مجازات است قصد و تصمیمی است که ضمن یک عمل صورت خارجی و فعلیت به خود گرفته باشد و این تحقق خارجی است که به عنصر مادی جرم تعبیر می‌گردد و عنصر مادی در بزه خیانت در امانت لازم است که به اتمام رسیده و ضرری نیز به بار آورده باشد.

برای درخواست وکیل در تهران با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید

۱) عمل مرتکب

عنصر مادی بزه خیانت در امانت، عمل مرتکب است، بدین نحو که امین عمل و رفتاری را مرتکب می‌شود که بر خلاف وظیفه امانت داری او بوده است. به موجب صراحت ماده ۶۷۴ ق.م.ا بزه خیانت در امانت به وسیله تحصیل مال مورد امانت ارتکاب می یابد. بنابراین رفتار مجرمانه منحصر به چهار فعل مصرح در ماده مذکور ( استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود کردن ) بوده و بر خلاف موضوع جرم (مال یا وسیله تحصیل مال) که جنبه تمثیلی خواهد داشت، جنبه حصری دارد، و فقط با ارتکاب افعال بالا است که این بزه تحقق می یابد.

خیانت در امانت یک جرم آنی است. بدین ترتیب که یکی از چهار فعل مصرح در قانون (استعمال، تصاحب، تلف یا مفقود کردن) در همان لحظه ای که بر روی مال مورد امانت انجام می‌شود، این بزه ارتکاب می یابد و این مطلب از نظر تشخیص محل وقوع بزه و صلاحیت دادگاه عمومی رسیدگی کننده، امر مهمی است.

۱-۱) استعمال

مقصود از استعمال در ماده ۶۷۴ ق.م.ا به کار بردن یا مورد استفاده قرار دادن مال یا وسیله تحصیل مال بر خلاف قرارداد امانت است. استفاده ای که بیش از حد معمول و قرارداد باشد ملاک است و برای تشخیص این امر حقوقدانان کلمه «ناروا» را بعد از استعمال به کار می برند تا برای بیان مقصود رساتر باشد باید توجه داشت که استعمال ناروا نسبت به مورد امانت، بایستی از روی عمد و با قصد مجرمانه باشد در غیر این صورت موجب مسئولیت کیفری استعمال کننده نخواهد بود.

۲-۱) تصاحب

مقصود از تصاحب در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی عبارت از تملک مال یا وسیله تحصیل مال است و به عبارت دیگر برخورد مالکانه با مال یا وسیله تحصیل مال را تصاحب نامند، مثل اینکه امین مال مورد امانت را به عنوان بیع یا صلح و یا هبه به دیگری انتقال دهد و یا آن را نزد دیگری گرو گذارد.

چنانچه امین در استرداد مال یا نوشته مورد امانت تاخیر نماید، صرف تاخیر تصاحب تلقی نمی گردد ولی مطالبه قبلی مالک و انکار امین می‌تواند کاشف از تصاحب مال یا نوشته مورد امانت باشد. رویه معمول این است که مالک، مال یا نوشته مورد امانت را از طریق اظهار نامه رسمی مطالبه می‌کند، هرچند ارسال اظهار نامه موثر در تحقق بزه خیانت در امانت نیست ولی اثر اظهارنامه این است که پس از طرح شکایت کیفری، چنانچه امین بعد از ابلاغ اظهارنامه مال یا نوشته امانی را به مالک مسترد نکرده باشد استرداد بعدی امین، موجب موقوف ماندن تعقیب نمی گردد اما بدون ابلاغ اظهارنامه، ممکن است امین مدعی شود که قصد تصاحب نداشته است و با استرداد آن موجب عدم تحقق بزه گردد.

بنابراین حاشا کردن مال یا نوشته امانی از ناحیه امین، کاشف از تصاحب مال است. تبدیل مالکیت اغلب به صورتی تحقق می یابد که زمان آن مشکل به نظر می‌رسد زیرا متصرف اموال که اشیاء را به طور امانی و موقت در تصرف داشته بدون هیچگونه مجوز قانونی و یا دستور قضایی ناگهان در تصرف خود تغییر ماهیت داده و اموال مذکور را که جنبه امانی داشته به عنوان مالکیت تصرف می‌نماید. بنابراین تصرف اموال امانتی بایستی امری محرز و مسجل باشد و چنانچه امری مبهم باشد نمی توان موضوع را مشمول بزه خیانت در امانت نمود به عنوان مثال چنانچه امین در نتیجه فراموشی یا اشتباه یا به موجب حکم قانون یا دادگاه از استرداد اموال امانی خودداری کند مرتکب جرم نشده است.

۳-۱) تلف کردن

مقصود قانونگذار از تلف نمودن در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی بدین گونه است که امین، مال اعم از مال منقول یا غیرمنقول یا نوشته امانی را از روی عمد از بین ببرد و این غیر از تلف شدنی است که اراده امین تاثیری در آن ندارد، مثل اینکه بر اثر قوای قهریه از قبیل بلای آسمانی یا جنگ یا سیل یا آتش سوزی، مال یا نوشته امانی از بین برود.

اتلاف ممکن است به مباشرت شخص امین صورت گیرد مثل اینکه امین ظرف امانی را بشکند و یا کتاب امانی را پاره کند یا ممکن است امین، مسبب از بین رفتن مال یا نوشته امانی گردد مثل اینکه امین سند را در جایی قرار داده که هنگام بارندگی سند از بین می‌رود و یا پرنده امانی را بین حیوانات وحشی قرار داده و بدین وسیله پرنده طعمه حیوانات می‌گردد. اتلاف ممکن است نسبت به کل مال یا نوشته امانی صورت گیرد.

نوع وسیله تلف، در بزه خیانت در امانت شرط نیست و تلف با هر وسیله ای صورت گیرد بزه خیانت در امانت تحقق خواهد یافت. همچنین ممکن است عین مال یا نوشته امانی تلف شود و یا اینکه منفعت حاصله از آنها و یا بهای مال امانتی تلف گردد که اتلاف شامل تمام آنها است. اتلاف مال ممکن است به وسیله ترک فعل نیز صورت گیرد مثل اینکه، امین به طور عمدی از دادن غذا به پرندگانی امانی خودداری کرده و موجب تلف پرندگان را فراهم نماید لذا چون تلف صادق بوده و منتسب به امین است خائن در امانت شناخته می‌شود.

۴-۱) مفقود کردن

مقصود از مفقود کردن در ماده ۶۷۴ ق.م.ا این است که امین بدون اینکه مال یا نوشته امانی را استعمال یا تصاحب یا تلف نماید کاری انجام دهد که مورد امانت ناپیدا شود و دست‌یابی به آن برای مالک یا متصرف قانونی در عمل غیر ممکن گردد. مفقود کردن نیز مانند اتلاف ممکن است با مباشرت شخص امین صورت گیرد و یا اینکه امین مسبب مفقود کردن مال یا نوشته امانی گردد. در مفقود کردن عین مال موجود بوده ولی دسترسی به آن برای مالک یا متصرف قانونی غیر ممکن می‌گردد.

بنابراین آنچه مسلم است اینکه مفقود کردن مال یا نوشته امانی اگر از روی سوء نیت انجام شود موجب تحقق بزه خیانت در امانت است ولی اگر سوء نیت نباشد اگرچه تعدی و تفریط همراه باشد موجب مسئولیت مدنی خواهد بود.

  1. شرایط و اوضاع و احوال لازم برای تحقق خیانت در امانت

برای تحقق بزه خیانت در امانت موضوع ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی وجود شرایط مختلفی را لازم و ضروری دانسته است. از جمله شرایط لازم، وجود رابطه حقوقی امانی مبنی بر سپرده بوده مال و شرط استرداد یا مصرف معین رسانیدن است. همچنین وجود مال یا وسیله تحصیل مال و تعلق آن به غیر از دیگر شرایط لازم برای تحقق این جرم به شمار می‌آید.

وجود یک رابطه حقوقی امانی در بزه خیانت در امانت امری ضروری است. رابطه حقوقی امانی ممکن است ناشی از دستورات شرع مقدس اسلام و یا مستقیماً از ناحیه قانونگذار و یا به موجب تصمیم مقامات قضایی و یا بر حسب عرف و عادت و یا ناشی از یک قرارداد بین امین و خائن باشد.

حقوقدانان در تعریف امانت شرعیه گفته اند: «هرگاه شخصی به اذن قانون مال غیر را برای حفاظت و نگهداری تحت تصرف خود قرار دهد این امانت را امانت شرعیه و امانت قانونی (در مقابل امانتی که از طریق توافق مالک و امین به عمل آمده است و به آن امانت مالکانه گفته می‌شود) نامیده اند.» با عنایت به سایر انواع امانت، (قانونی، قضایی، عرفی، قراردادی) امانت شرعی در مواردی است که با اجازه شرع باشد، به طوری که استیلاء و تصرف در مال به حکم مستقیم قانونگذار نبوده و دستور مقام قضایی هم در تصرف مال دخالتی نداشته و همچنین بر حسب عرف و عادت و یا توافق مالک هم متصرف مال نگردیده است و این نوع امانت ممکن است به چند صورت حاصل شود:

۱) قهری، مثل این که باد یا سیل، مال کسب را در زمین دیگری آورده باشد و در دست او قرار گیرد.

۲) مالک ندانسته آن را تسلیم دیگری نماید بدون آنکه شخص اخیر نیز بر آن امر اطلاع داشته باشد، مثل این که کسی لباسی را بفروشد و خریدار در جیب او مالی بیابد، یا آنکه کسی بدهی خود را به دیگری بپردازد و بدون توجه وجه زیادی از مقادیر دین، تادیه نماید.

۳) از شرع مقدس اذن در گرفتن آن باشد مثل لقطه و حیوانات ضاله و یا آنچه که برای رساندن به صاحبش از دست دزد و غاصب گرفته می‌شود و همچنین آنچه از صغیر و مجنون گرفته می‌شود تا به اولیاء آنان رد گردد که تلف نکنند. در موارد امانت شرعی کسی که مال غیر را در دست دارد باید آن را نگاهداری و در اولین وقت ممکن حتی بدون مطالبه مالک به صاحبش رد نماید. امانت مورد نظر قانونگذار در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی خارج از امانت شرعی است و متصرف مال در صورت خیانت، مجازات خیانت در امانت را نخواهد داشت.

مراحل شکایت و پیگیری پرونده در جرم خیانت در امانت

  1. ثبت شکایت با موضوع خیانت در امانت در دادسرای محل وقوع جرم
  2. ارجاع پرونده به کلانتری محل وقوع جرم جهت انجام تحقیقات مقدماتی
  3. تکمیل تحقیقات مقدماتی و صدور قرار منع تعقیب/ جلب به دادرسی و ارجاع پرونده به دادگاه
  4. رسیدگی در دادگاه و صدور رای بدوی و متعاقباً رسیدگی در مرحله تجدیدنظر و صدور رای قطعی
  5. ارجاع پرونده به واحد اجرای احکام و اجرای رای قطعی

برای درخواست وکیل در تهران با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید

حتما بخوانید :

 

مجازات خیانت در امانت

 

برچسب ها

نوشته های مشابه

همچنین ببینید

بستن
بستن
بستن