خدمات حقوقی

فرزندخواندگی و شرایط آن

 

فرزندخواندگی و شرایط آن

فرزند خواندگی :

در قانون مدنی ایران فرزند خواندگی مطرح نشده است ،لیکن قانونگذار با الحاق به کنوانسیون حقوق کودک در تصویب قانون حمایت از کودکان بی سرپرست تاحدی جبران نقیضه نموده و این نهاد را به رسمیت شناخته است

توسعه نهادفرزند خواندگی ،نه تنها موجب تامین خلاهای عاطفی کودکان بی سرپرست از یک سو و خانواده هاییکه از نعمت فرزند محروم هستند از سوی دیگر می شود ،بلکه از هرزه نکگاری و استثمار جنسی کودکان خصوصا دختر بچه ها جلوگیری می نماید .

مفهوم فرزند خواندگی و شرایط آن :

در حقوق بسیاری از کشور ها ،قرابت ناشی از فرزند خواندگی پذیرفته شده و در تعریف آن گفته شده است : فرزند خوانده در واقع فرزند حکمی و انتسابی به خانواده مجازی است به همین جهت ممکن است در نتیجه بروز حوادثی مانند فوت پدر و مادر حکمی ،ارتباط ایجاد شده به هم بخورد و کودک در حکم فرزند خانواده دیگری در آید (خانواده مدنی خانواده ،جلد ۲،ص۳۸۱)

فرزند خواندگی در حقوق موضوعه :

علی رغم این که در قانون مدنی در بخش قرابت ،فرزند خواندگی مورد توجه قرار نگرفت ،اما این امر مانع پذیرش این نهاد در حقوق ایران نگردید . به موجب اصل ۲۱ قانون اساسی ،دولت موظف به حمایت از مادران و کودکان بی سرپرست می باشد .قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست مصوب ۱۳۵۳ تاحدی نقایص موجود را از بین  برد . این قانون فرزند خواندگی را جز احوال شخصیه دانست و در ماده ۱۳ به سنت های مذهبی سایر ادیان احترام نهاده ومقرر داشت :مقررات قانون احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه در مورد فرزند خواندگی به اعتبار خود باقی است .

شرایط فرزند خوانده :

سن فرزند خوانده

در حقوق ایران طبق ماده ۶ این قانون ،سن طفل باید کمتر از ۱۲ سال باشد . علت آن است که طفل خردسال برای انطباق با خانواده جدید آمادگی بیشتری دارد ،در ماده ۲ لایحه ،سن کودکان مشمول فرزند خواندگی به کمتر از هجده سال افزایش یافته است .

فوت اولیا یا عدم شناسایی آنها :

از شروط دیگر فرزند خوانده براساس بند ب ماده ۶ قانون فوق الذکر عبارت است از :هیچ یک از پدر و جد پدری یا مادر طفل شناخته نشده یا در قید حیات نباشد و یا کودکانی باشند که به موسسه عام المنفعه سپرده شده و سه سال تمام پدر یا مادر یا جد پدری او مراجعه نکرده باشند .

اما در لایحه دایره مشمول فرزند خواندگی به کودکانی که جد پدری یا مادر آنها فاقد توانایی ،علاقه و امکانات نگهداری باشند ،گسترش یافته است . در لایحه حضانت ،امین موقت نیز پیش بینی شده ،بدین صورت که سرپرستی تعدادی از این کودکان با حفظ اصل و نسب و شناسنامه به خانواده دیگری به عنوان امین موقت سپرده می شود زیرا بنابر نظر متخصصین حوزه روانشناسی کودک ،نگهداری کودکان در خانواده از نگهداری در یک مرکز دولتی یا شبانه روزی اولی است .

شرایط سرپرست :

وجود رابطه زوجیت بین متقاضیان سرپرستی

برساس قانون ،پذیرش فرزند از جانب زن یا مرد مجرد امکان پذیر نیست و تنها زن و شوهر قادر به سرپرستی کودک می باشند . اما در لایحه پیشنهادی براساس بند ۳ ماده ۴ این قید برداشته شده و به دختران مجرد نیز اجازه پذیرش سرپرستی کودکان دختر داده شده است .

زنان بدوی شوهر در صورتی که سن آنها کمتر از سی سال نباشد ،منحصرا حق سرگرستی اناث را خواهند داشت . برخی معتقدند این تجویز ،آثار منفی داشته و از ترغیب دختران مجرد به تشکیل خانواده کاسته و رشد و تربیت کودک در کانون  خانواده که هدف  اصلی نهاد فرزند خواندگی می باشد ،با این وضع زیر سئال قرار می گیرد . اداره حقوقی قوه قضاییه در تبیین ضرورت شرط زوجیت اظهار داشته است :… اجازه سرگرستی طفل برای زن و مردی که تنها بوده و در قید زوجیت نباشد ،صادر نخواهد شد و فوت یکی از زوجین در دوره آزمایشی موجب سلب شرایط سرپرستی و مانع از صدور حکم است ….

سن سرپرست

یکی از معیار های ارزیابی تجربه برای تربیت طفل ،سن است،براساس بند ب ماده ۳،سن یکی از زوجین باید حداقل سی سال تمام باشد . ایراد عمده ای که به این بند وارد است عدم تعیین حداکثر سن سرپرست می باشد و این نقیصه در رلایحه جدید (تبصره ۳  ماده ۴ )مورد توجه قرار گرفته و حداکثر سن پنجاه سال تعیین شده است .

 

ناباروری زوجین

در حقوق ایران تنها عدم توانایی به بچه دار شدن زوجین است که نهاد فرزند خواندگی را به وجود خواهد آورد و در قانون مزبور قید شده زوجین باید تا انقضای پنج سال از تاریخ ازدواج ،صاحب فرزند نشده باشند، یا اینکه  به دلایل پزشکی محرز شود که قادر به فرزند دار شدن نیستند . در حالی که دربند ۲ ماده ۴ لایحه حتی زوجین دارای فرزند نیز در صورت تمایل می توانند کودک دیگری را تحت سرپرستی خود قرار دهند .

اقامت در ایران :

براساس قانون جاری ،هرزن و شوهر مقیم ایران می توانند با توافق یکدیگر طفلی را با تصویب دادگاه و بر طبق مقررات این قانون سرپرستی نمایند . مقیم بودن زن و شوهر در ایران از شرایط سرپرستی است . مقصود از مقیم بودن ،داشتن اقامتگاه به مفهوم قانون مدنی ،براساس ماده ۱۰۰۲ ق.م است و لذا اقامتگاه هر شخص عبارت از محلی است که شخص در آنجا سکونت داشته و مرکز مهم امور او نیز در آنجا می باشد . اگر محل سکونت شخص غیر از مرکز مهم امور او باشد ،مرکز امور او اقامتگاه محسوب می شود . اقامتگاه اشخاص حقوقی مرکز عملیات آنها خواهد بود .

در لایحه جدید طبق تبصره ماده یک نهاد سرپرستی به ایرانیان مقیم خارج از کشور هم توسعه یافته ،این موضوع دارای آثار مثبت ازدیاد متقاضیان با امکانات بهتر است ،ولی در مقابل عزیمت خانواده به خارج از کشور ،نظارت بر صلاحیت اخلاقی و اقتصادی برای کودک با مشکل مواجه می شود و حتی گاهی تغییرات اقامتگاه محسوب می شود . اقامتگاه اشخاص حقوقی مرکز عملیات آنها خواهد بود . در لایحه جدید طبق تبصره ماده یک نهاد سرپرستی به ایرانیان مقیم خارج از کشور هم توسعه یافته ،این موضوع دارای آثار مثبت ازدیاد متقاضیان با امکانات بهتر است ،ولی در مقابل با عزیمت خانواده به خارج از کشور ،نظارت بر صلاحیت اخلاقی و اقتصادی  برای کودک بامشکل مواجه می شود و حتی گاهی تغییرات اقامتگاه ممکن است موجب تغییر تابعیت کودک شود . با عنایت به عمومات ماده یک قانون ،هر زن و شوهر مقیم ایران … تنها مقیم بودن  زوجین شرط است و لذا هر زن و مرد ایرانی و غیر ایرانی واجد صلاحیت باشند ،می توانند کودکی را به فرزند خواندگی قبول نمایند . با عنایت به قاعده نفی سبیل یکی از شرایط سرپرست سنخیت در دین است که این امر در بند ۸ ماده ۵ لایحه جدید رعایت شده و اعتقاد به یکی از ادیان رسمی کشور مصرح در قانون اساسی و رعایت اشتراکات مذهبی میان سرپرست و افراد تحت سرپرستی وضع شده است .

با توجه به سکوت قانون ،راجع به بیگانگان مقیم ایران و با توجه به ماده ۲۱ کنوانسیون حقوق کودک ،(۱)کشور هایی که سیستم فرزند خواندگی را به رسمیت می شناسند باید منافع عالیه کودک را در اولویت قرار دهند . بنابراین باید مصلحت و منافع کودک را در اولویت قرار داد و هر قانونی که به نفع وی می باشد را حاکم دانست .

برای درخواست وکیل در تهران با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید

فاقد سابقه جزایی موثر

از شرایط مقرر در قانون برای پذیرش فرزند خواندگی ،نداشتن محکومیت جزایی موثر برای زوجین می باشد .

محکومیت های موثر کیفری عبارت است از :

الف محکومیت به حد ؛

ب- محکومیت به قطع یا نقص عضو ؛

ج- محکومیت لازم الاجراءبه مجازات حبس یک سال به بالا در جرائم عمومی ؛

د- محکومیت قطعی به جزای نقدی به مبلغ بیست میلیون ریال یا بالاتر در جرایم عمومی ؛

ه- سابقه محکومیت لازم الاجراء دوبار یا بیشتر به جرم های عمومی مشابه با هر میزان مجازات جرم های سرقت ،کلاهبرداری ،اختلاس ،ارتشاء،خیانت در امانت جزو جرم های مالی مشابه محسوب می شود .

سپردن تضمین :

فرزند خوانده  از سرپرست ارث نمی برد ولی با تضمین آتیه کودک ،براساس ماده ۵،دادگاه در صورتی حکم سرپرستی صادر خواهد کرد که درخواست کنندگان سرپرستی به کیفیت اطمینان بخشی در صورت فوت خود ،هزینه تربیت و نگهداری و تحصیل طفل را تا رسیدن به سن بلوغ تامین نمایند .

سلامت :

از شرایط دیگر براساس ماده ۳ قانون عدم ابتلا به بیماریهای صعب العلاج و عدم اعتیاد زوجین سرپرست می باشد .

وکیل مشاوره حقوقی

آثار فرزند خواندگی :

برقراری حقوق و تکلیف

در حقوق ایران به جز آثاری که در قانون به صراحت آمده سایر نسب ،حقوق و تکالیف دیگر که در رابطه بین ابوین و اولاد وجود دارد ،در مورد فرزند خواندگیجاری و ساری نخواهد بود . براساس ماده ۲ قانون سرپرستی از موجبات ارث نخواهد بود و منع نکاح را نیز دنیال ندارد .

نگهداری و تربیت :

قانونگذار بین فرزند خوانده و طفل واقعی از این حیث تفاوتی قائل نشده و طبق مواد ۱۱ و۱۲ قانون ، سرپرستی ،نگهداری و تربیت طفل را از وظایف سرپرستان قرار داده است . طبق ماده ۱۱۹۶ ق. م ،تنها اقراب نسبی در خط عمودی اعم از صعودی یا نزولی ملزم به انفاق یکدیگرند . در ماده ۱۱ قانون سرپرستی ،این الزام به والدین سرپرست نیز تسری داده شده است . الزام به تادیه نفقه یک سویه است وفرزند خوانده در در صورت وجود شرایط  ،تکلیفی به پرداخت نفقه والدین سرپرست خود ندارد .

احترام :

طبق ماده ۱۱۷۷ ق. م ،طفل باید مطیع ابوین خود بوده و در هر سنی که باشد به آنها احترام کند ،این موضوع مطابق ماده ۱۱ قانون سرپرستی به فرزند خوانده نیز تسری داده شده است .

اداره اموال و نمایندگی قانونی :

براساس تبصره ماده ۱۱ قانون حمایت از کودکان بدوی بدون سرپرست ،اداره اموال و نمایندگی قانونی طفل به عهده سرپرست خواهد بود . مگر اینکه دادگاه ترتیب دیگری اتخاذ نماید . بنابراین دادگاه می تواند به منظور رعایت مصلحت طفل اداره اموال و نمایندگی قانونی طفل را به شخص دیگری محول نماید .

هویت جدید

براساس ماده ۱۴ قانون ،یکی از آثار فرزند خواندگی نام خانوادگی کودک است که مطابق نام خانوادگی زوج خواهد شد . بنابراین پدر خوانده می تواند به نام خانوادگی خود برای فرزند خوانده شناسنامه اخذ نماید . این تجویز قانونی پیامد مثبت و منفی به همراه دارد ضمن انکه خداوند متعال در قران امر نموده است پسر خوانده ها به پدرانشان نسبت دهید که این نزد خداوند به عدل و راستی نزدیک تر است . ولی این ماده برخلاف تصریح قران ،انتساب فرزند خوانده را به غیر پدر تجویز کرده است . از سوی دیگر با اخذ شناسنامه با هویت جدید ،حق هویت واقعی کودک مورد توجه قرار نگرفته و چه بسا مشکلاتی از جمله احتمال ازدواج با محارم و خلط نسب به وجود اید . در لایحه جدید این نقیصه مورد توجه قرار گرفته و قید عنوان فرزند خوانده در شناسنامه کودک به منظور حفظ هویت اصلی طفل در نظر گرفته شده است . این بخش از لایحه پیشنهادی با توصیه های کنوانسون حقوق کودک نیز انطباق دارد .

شورای نگهبان معتقد است تعیین تکلیف کودکان بی سرپرست به لحاظ شرعی بر عهده ولی فقیه است و این در لایحه پیشنهادی مراعی نبوده است .

فسخ :

براساس ماده ۲ قانون ،در مورد سوءرفتار یا عدم اهلیت و شایستگی هر یک از زوجین سرپرست به تقاضای دادستان و حکم دادگاه فرزند خواندگی فسخ و کان لم یکن خواهد شد .

تشریفات و ایین دادرسی

براساس ماده ۲ قانون برای سرپرستی کودک بی سرپرست ،زوجین باید تقاضا نامه ای به دادگاه عمومی محل اقامت زوجین ارائه و این قبیل دادگاه ها با صلاحیت محلی ،صالح به رسیدگی می باشند . با تصویب قانون ایین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی و رای وحدت رویه دادگاه های حقوقی،صلاحیت رسیدگی به تقاضای سرپرستی را دارا می باشند و دادگاه های خانواده که در قانون اختصاص تعدادی از دادگاه های موجود به دعاوی موضوع اصل ۲۱ قانون اساسی تشکیل شده اند ،صلاحیت رسیدگی ندارند ،ولی بر اساس بند ۱۲ ماده ۴ لایحه پیشنهادی حمایت خانواده ،تقاضای سرپرستی در صلاحیت دادگاه خانواده قرار داده شده است .

فرزند خواندگی به عنوان یک نهاد حقوقی در حقوق ایران با شرایط خاصی پذیرفته شده است و لایحه جدید بسیاری از نواقص قانون حمایت از کودکان بدون سرپرست مصوب ۱۳۵۳ را برطرف نموده و ابتکارات خوبی از جمله حفظ هویت واقعی فرزند خوانده با درج در شناسنامه وی ،امکان سرپرستی کودک برای دختران مجرد بالای سی سال ،سنخیت در دین کودک و سرپرست ،افزایش سن کودکان مشمول فرزند خواندگی به هجده سال و… به عمل اورده است . با تصویب آن و اصلاحاتی ،این لایحه می تواند زمینه رشد و تربیت این کودکان را در خانواده ها بیش از پیش فراهم اورد .

 

منبع مطالب :روشن ،محمد ،حقوق خانواده ،نوبت دوم ،انتشارات جنگل جاودانه ،سال ۱۳۹۱٫

برای درخواست وکیل در تهران با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید

وکیل مشاوره حقوقی

 

 

برچسب ها

نوشته های مشابه

همچنین ببینید

بستن
بستن
بستن