مقالات حقوقی

عقد معاوضه

عقد معاوضی در لغت به معنای مبادله کردن و در اصطلاح به معنای مبادله کالا و خدمات است. قانون مدنی نیز در ماده ۴۶۴ در تعریف عقد معاوضی اشعار می دارد : « معاوضه عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین، مالی می دهد به عوض مال دیگر که از طرف دیگر اخذ می کند بدون ملاحظه اینکه یکی از عوضین، مبیع و دیگری ثمن باشد.» به عنوان مثال اگر کسی مزرعه گندم داشته و محصول خود را در برابر ماشین دیگری معاوضه کند به این نوع معامله عقد معاوضی گفته می شود . اما باید توجه کرد علی الرغم شباهت هایی عقد معاوضه باعقد بیع دارد، عقد معاوضی چیزی غیر از عقد بیع است هرچند در ظاهر اینچنین به نظر نرسد.

بنابراین می توان گفت: عقد معوض دارای دو  عوض بوده و قصد مشترک طرفین عقد مبادله این دو عوض با یکدیگر است بدون در نظر گرفتن برابری ارزش اقتصادی عوضین. حال ممکن است این دو عوض هر دو مال باشند، هر دو منفعت باشند و یا یکی مال و دیگری منفعت باشد لذا همزمان دو تعهد و دو تملیک و یا یک تعهد و یک تملیک متقابل وجود دارد که این امر سبب می شود هر دو طرف معامله در عین حال که طلبکار است، مدیون نیز باشد.

بهتر است بخوانید : تعریف و اقسام عقد

این نوع معامله در عهد باستان هم وجود داشت، بدین شکل که هر تولید کننده ای آنچه را که زیادتر از نیاز خود داشت را با کالا و خدمات تولید کننده ی دیگری که کالا یا خدمات غیر از این داشت، مبادله می کرد که به این عمل معاوضه می گفتند.

تفاوت عقد معاوضی با عقد بیع :

قانون مدنی در ماده ۳۳۸ قانون مدنی در تعریف عقد بیع می گوید : « بیع عبارت است از تملیک عین به عوض معلوم » لذا در تعریف عقد بیع در می یابیم که تملیک عین در برابر هر عوض اعم از ( پول یا کالا و خدمات ) بیع است و شرط در عوض ( پول ) نیست و این مسئله پیش می آید که با توجه به تعریف بیع چگونه عقد بیع را از عقد معاوضی تشخیص و تمییز دهیم؛

علاوه بر اینکه عقد بیع با عقد معاوضه در مواردی تفاوت دارد، برای تشخیص عقد بیع با معاوضه باید به قصد طرفین و عرف مراجعه کرد و هرکجا طرفین بدون هیچ امتیازی بخواهند دو چیز را بی هیچ امتیازی با هم مبادله کنند این تبادل تابع عقد بیع بوده و اگر قصد طرفین این باشد که یکی از عوضین مبیع و دیگری ثمن باشد، این معامله تابع عقد بیع است. تفاوت های مهمی که عقد بیع با عقد معاوضی دارد که در قانون مدنی هم تصریح شده وفق ماده ۴۶۵ قانون مدنی عبارت است از :

– احکام خاصه بیع ( مثل خیار مجلس، خیار حیوان و خیار تأخیر ثمن ) در عقد معاوضی راه ندارد.

– حق شفعه یا فروش سهم مشاع یکی از دو شریک به وجود می‌آید اما معاوضه این سهم، برای شریک دیگر چنین حقی را ایجاد نمی‌کند. ( به عبارت ساده تر حق شفعه از آثار خاصه بیع است و در عقد معاوضه نمی توان برای شریک حق شفعه قائل شد )

– اجرای قواعد خاصی همچون انفساخ عقد، تلف مبیع قبل از قبض و حق فسخ در اثر اعسار خریدار، در معاوضه مورد تردید است تا جایی که می‌توان گفت حتی در معاوضه راه ندارد.

با این حال عقد معاوضه در احکام کلی بیع مثل حق حبس لزوم تسلیم معامله، قدرت بر تسلیم آن و اهلیت طرفین و مواردی از این دست همانند بیع است.

اوصاف عقد معاوضی:

– از عقود معوض است (عقود معوض بدین جهت اینچنین نام گذاری شده که در آن مبیع و ثمن در مقابل یکدیگر قرار می گیرند، به عبارت ساده تر در عقد بیع مالی با مال دیگر مبادله می شود، و همین امر وجه اختلاف این عقود با عقود غیرمعوض و رایگان می باشد.)

– از عقود لازم است (عقد لازم آن است که هیچ یک از طرفین معامله، حق فسخ آن را نداشته باشند مگر در موارد معین.)

– از عقود تملیکی است (منظور از تملیکی بودن عقد بیع این است که انتقال مبیع به خریدار و ثمن به فروشنده صورت می گیرد.)

ویژگی های عقد معاوضی :

– ایجاد حق حبس

– ایجاد خیار غبن ( لازم به تذکر است ایجاد خیار غبن در عقود معاوضی به جهت مسامحه ای بودن این قبیل عقود در بین حقوق دانان محل اختلاف است، اما در جایی که نابرابری ارزش عوضین آنقدر فاحش باشد که احتمال غبن به ظرف دیگر برود ظاهراً مورد قبول همگان بوده است. )

– ضرورت اهلیت کامل طرفین عقد

مفهوم نظریه عدالت معاوضی به چه معناست :

طبق نظریه عدالت معاوضی باید حقوق طرفین عقد معاوضی مانند دو کفه ترازو با هم برابر باشد و هرگاه این تعادل مخدوش گردد باید به وسیله اصول معتبر حقوقی جبران شود. البته باید توجه داشت این عدم توازن همیشه به معنای غبن نیست بلکه نابرابری و تفاوتی مد نظر است که در عرف قابل مسامحه نباشد.

منظور از ضمان معاوضی در عقد معاوضه چیست :

 دکتر جعفری لنگرودی در کتاب ترمینولوژی حقوق درباره ضمان معاوضی در عقد معاوضه می فرمایند : هرگاه در عقود معاوضی، تلف یا اتلاف موضوع معامله به حکم قانون، موجب ضمان گردد و ضمان ضامن از همان مال تلف شده حساب شود این نوع ضمان را ضمان معاوضی می گویند.

در ادامه بخوانید : مسئولیت قراردادی 

گرد آورنده : حقوق خوانِ معراج ، خانم حدیثه شهاب

برای درخواست وکیل در تهران با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید.
برچسب ها

نوشته های مشابه

بستن
بستن