مقالات حقوقی

عقد مساقات

مساقات در لغت به معنای آبیاری و سیراب کردن است و عقد مساقات قراردادی است لازم[۱] که میان صاحب درختان با عامل منعقد شده و به موجب آن عامل متعهد می شود به درختان و باغ رسیدگی کرده و آن ها را آبیاری کند و در نهایت محصول به دست آمده میان هر دو تقسیم می شود. قانون مدنی در ماده ۵۴۳ در تعریف عقد مساقات بیان می کند : « مساقات معامله ای است که میان صاحب درخت و امثال آن با عامل در مقابل حصه مشاع معین از ثمره واقع می شود و ثمره اعم است از میوه و برگ درخت و غیر آن. »

شرایط صحت عقد مساقات:

– متعاملین یعنی مالک و عامل باید دارای اهلیت ( بلوغ، عقل و اختیار )که شرط صحت عقد بوده و برای تمامی معامله کنندگان در هر معامله و عقدی لازم است باشند. علاوه بر ( بلوغ و عقل و اختیار ) که هریک از متعاملین در زمان انعقاد عقد باید دارا باشند، عدم حجر نیز در عقد مساقات برای مالک شرط شده است لذا در صورتی که مالک ورشکسته و یا سفیه ( عدم رشد ) باشد، از تصرف، استفاده و هرگونه بهره برداری در اموال خود ممنوع است.

– موضوع عقد مساقات نگهداری از درخت، بوته و مواردی است که مثمر بوده و ریشه‌ی ثابت دارند و میوه، گل یا برگ آنها قابل برداشت است . در نتیجه عقد مساقات شامل مواردی همچون خربزه، خیار و امثال اینها که ریشه ثابتی ندارند نمی‌شود.

– عقد مساقات تنها مختص نگهداری و آبیاری است و شامل زراعت و کشت و کار نمی شود.

– در عقد مساقات مدت باید معلوم باشد و لازم است این مدت کمتر از زمانی که میوه به دست می آید نباشد. چرا که اگر مدت زمان عملی مجهول باشد التزام طرفین به آن کار ممکن نخواهد بود واگر هم مدت معین شده کمتر از زمانی باشد که میوه بدست می آید ، در واقع با اصل معامله درتضاد بوده که موجب عدم صحت عقد می شود.

– لازم است قرارداد مساقات قبل ازروییدن میوه منعقد شده باشد و چنانچه انعقاد عقد بعد از روییدن میوه بود، عقد صحیح نیست مگر در صورتی که درختان نیاز به کارهایی مثل آبیاری و نگهداری که نقش عمده ای در بدست آمدن محصول  دارند داشته باشند که در این حالت عقد واقع شده صحیح است.

– در عقد مساقات باید سهم هر کدام از متعاملین به صورت کسر مشاع ، مانند نصف یا ثلث از میوه ها باشد واگر قرار بگذارند که خلاف این را نشان دهد مانند اینکه بگویند مقدار زیادی از میوه ها برای مالک و بقیه برای عامل باشد و یا تمام محصول متعلق به مالک یا عامل باشد معامله باطل است .

– در عقد مساقات در صورتی که طرفین عقد قصد تقسیم امور باغبانی را دارند باید کارهایی را که مالک و یا عامل قرار است انجام دهند مشخص نمایند در غیر این صورت هیچ یک را نمی توان به انجام کاری الزام کرد که در این صورت عقد محکوم به بطلان است.

– تعهد عامل در عقد مساقات تعهد به وسیله است از این رو عامل وظیفه دارد که درحدود متعارف و تا جایی که معمول است از درختان و باغ مواظبت و نگهداری به‌ عمل آورد. در نتیجه اگر محصول باغ به هر دلیلی کم شود، عامل مسئول آن نخواهد بود. اما اگر عامل وظیفه‌ی خود را در نگهداری از محصول به نحو متعارف ، معمول و به‌ خوبی انجام نداده و به همین دلیل از محصول درختان و باغ کاسته شود، عامل ملزم است خسارتی را که به مالک وارد شده است را جبران کند.

فسخ و بطلان عقد مساقات:

در عقد مساقات، درختان موضوع عقد، باید مثمر باشند، مثل درخت نخل، درخت انار، درخت سیب، درخت گلابی و درخت مرکبات که هر کدامشان  چندین سال عمر می‌کنند. همچنین درختان گل مثل گل سرخ که برای گلاب و عطر به‌کار می‌روند، در همین ردیف قرار دارند. علاوه بر درختان، بوته‌هایی که دارای ریشه مستحکم هستند، مثل مو و تمشک نیز می‌توانند در عقد مساقات مورد معامله قرار گیرند. اما درختانی همچون زبان گنجشک، اقاقیا، چنار، بید و نظایر آن به جهت آن که مثمر نیستند نمی‌توانند مورد عقد مساقات قرار گیرند. همچنین بوته‌هایی که طبیعتاً اقتضای بقای بیش از یک سال را ندارند، مانند هندوانه، خربزه و خیار نمی‌توانند در عقد مساقات مورد معامله قرار گیرند.

نکته قابل توجه در این باره این است که به موجب ماده ۵۴۴ قانون مدنی « در هر مورد که مساقات باطل باشد یا فسخ شود، تمام ثمره، مال مالک است و عامل مستحق اجرت‌المثل خواهد بود. »

گردآورنده : حقوق خوانِ معراج ، خانم حدیثه شهاب 

برای درخواست وکیل در تهران  با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید.

 

[۱] . عقد لازم عقدی است که فقط با رضایت متعاقدین ویا از طریق اعمال خیارمنفسخ می شود، حتی اگر یکی از طرفین معامله نیز از دنیا برود وارث میت جانشین او می شود وعقد به هم نمی خورد.

برچسب ها

نوشته های مشابه

همچنین ببینید

بستن
بستن
بستن