دپارتمان خانواده

دعاوی تصرف عدوانی

دعاوی تصرف عدوانی

دعاوی تصرف :
۳۲۲٫ دعوا در صورتی از دعاوی تصرف شمرده می شود که موضوع حق منشا دعوا ،تصرفات قبلی خواهان ،یعنی در اختیار داشتن عملی مال یا حق مورد نظر باشد . بنابراین در دعاوی تصرف ،ادعای خواهان مبتنی بر استفاده ی عملی و یا در اختیار داشتن شی یا حق مورد نظر می باشد
در حقیقت ،قانونگذار از جمله به متصرف قبلی مال غیر منقول ،که ملک عدوانا از تصرف وی خارج شده ،حق داده است که بدون نیاز به ارائه ی دلایل مالکیت ،به صرف اثبات تصرف قبلی خود ،تحت شرایطی از دادگاه حکم به رفع تصرف متصرف فعلی را بگیرد ،حتی اگر متصرف فعلی مدعی نالکیت باشد و دلایلی نیز ارائه نماید . با توجه به این مقررات ،اشخاص از خارج نمودن املاک ،از تصرف متصرفین ممنوع می باشند و قانونگذار از تصرف و متصرف در برابر تصرف عدوانی حمایت نموده حتی اگر متصرف عدوانی ،مالک ملک باشد .
۳۲۴ . در ق. ج . نیز سه نوع دعوای تصرف پیش بینی شده است : دعوای تصرف عدوانی ،دعوای مزاحمت و دعوای ممانعت از حق که به ترتیب معرفی و مقررات ویژه ی هر یک مورد بررسی قرار می گیرد . بر این دعاوی قواعد مشترکی نیز حاکم است که می بایست به آن پرداخته شود .
معرفی دعوای تصرف عدوانی :
۳۲۶ .به موجب ماده ۱۵۸ق.ج.« دعوای تصرف عدوانی عبارت است از :ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و ادعای تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می نماید ». پس در دعوای تصرف عدوانی ،مدعی در اثبات ذی حقی خود ،تنها به تصرفات سابق خویش استناد می نماید و به حق مالکیت خود نسبت به ملک ،که ممکن است داشته یا نداشته باشد ،متمسک نمی شود . از سوی دیگر ،مدعی ادعا می کند که تصرفات خوانده ،عدوانی است بی آنکه به مالک بودن یا نبودن خوانده اشاره نماید . قانونگذار ،از طریق این دعوا تصرف را مورد حمایت قرار داده زیرا شخصی که ملک را عدوانا از تصرف خواهان خارج نموده باید با تحقق سایر شرایط (نک . ش.۳۴۳ )و محکوم شدن در دعوا،ملک را به متصرف قبلی برگرداند ،حتی اگر خود ،مالک ملک باد . در دعوای تصرف عدوانی نیز ، دادگاه مانند سایر دعاوی تصرف ،وارد دلایل مالکیت نمی شود و تنها به این امر رسیدگی می کند که خواهان قبلا متصرف بوده و خوانده ملک را از تصرف او خارج کرده است .
مقررات ویژه ی دعوای تصرف عدوانی :
۱- تکلیف آثار اقدامات انجام شده در ملک توسط متصرف عدوانی
۳۲۹٫ متصرف ،پس از تصرف ملک ،معمولا در آن اقدام به احداث بنا ،غرس (کاشتن )اشجار و یا زراعت می نماید و یا ممکن است اقدام به تخریب و یا ازاله ای آثار موجود نماید. در این صورت ،چنانچه تصرفات او عدوانی شمرده شده و به رفع تصرف عدوانی محکوم شود،باید تکلیف آثار اقدامات انجام شده مشخص شود . قانونگذار دو دسته از موارد را از هم تفکیک و برای هر دسته حکم ویژه ای پیش بینی نموده است .

برای درخواست وکیل در تهران با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید

تکلیف ابنیه ی احداثی و اشجار غرس شده :
۳۳۰٫ چنانچه متصرف ،پس ازتصرف عدوانی ،در ملک مورد تصرف عدوانی اشجاری غرس و یا اقدام به احداث بنا نموده باشد ،اشجار و بنا ،پس از اجرای حکم تصرف عدوانی ،در صورتی باقی می ماند که متصرف عدوانی ،مدعی مالکیت ملک بوده و ظرف یک ماه از تاریخ اجرای حکم ،نسبت به مالکیت در دادگاه صالح اقامه یدعوا نماید (ماده ۱۶۴ ق.ج )
در این خصوص به نکات زیر باید توجه نمود :
۳۳۱٫ تکلیف ابنیه و اشجار در ارتباط با اقامه ی دعوا مالکیت – حکم به رفع تصرف عدوانی که از مرحله ی بدوی صادر می شود ،باید پس از ابلاغ فرا اجرا شود . به عبات دیگر ،متصرف عدوانی باید از ملک خارج (اخراج )شود (ماده ۱۷۵ ق. ج ) و اما اشجار غرس شده و ابنیه ی که متصرف عدوانی پس ازتصرف عدوانی احداث نموده ،اگر متصرف عدوانی ظرف یک ماه از تاریخ اجرای حکم ،دعوای مالکیت اقامه ننماید ،پس از پایان مهلت مزبور بلافاصله قلع می شود . اما در صورتی که اقامه ی دعوا ی مالکیت نماید ،پس از روشن شدن نهایی دعوای مالکیت ،در صورت محکومیت او ،قلع خواهد گردید ؛اما اگر در دعوای مالکیت حکم قطعی به نفع او صادر شود نه تنها قلع بنا و اشجار منتفی می شود بلکه در اجرای حکم جدید ،دوباره بر ملک مستولی می گردد .
۳۳۲٫
تکلیف ابنیه و اشجار در ارتباط با شکایت از حکم – حکم رفع تصرف عدوانی ،چون در دعوای غیر مالی صادر شده ،به صراحت بند ۲ ماده ۳۳۱ ق. ج . ،قابل تجدید نظر در دادگاه تجدید نظر استان است . البته ،درخواست تجدید نظر ،مانع اجرای حکم رفع تصرف عدوانی که علیه متصرف صادر شده ،نمی باشد (ماده ۱۷۵ ق. ج ). بنابراین اگر محکوم علیه به درخواست تجدید نظر اکتفا نماید و دعوای مالکیت اقامه نکند ،ظرف یک ماه از تاریخ اجرای حکم رفع تصرف عدوانی ،به صراحت ماده ۱۶۴ ق. ج . ،اشجار و بنا قلع خواهد شد ،مگر اینکه در این فاصله یک ماه ،حکم رفع تصرف عدوانی در دادگاه تجدید نظر فسخ شود که در این صورت ،نه تنها اشجار و بنا قلع نخواهد شد بلکه به موجب ماده ۱۷۵ ق.ج ،اقدامات اجرایی ،به دستور دادگاه ،به حالت قبل از اجراء برگشت داده می شود و در حقیقت ،محکوم علیه مرحله ی بدوی که در مرحله ی تجدید نظر پیروز شده است ،بر ملک مستولی می گردد . اما اگر در این فاصله ی یک ماه ،حکم رفع تصرف عدوانی در دادگاه تجدید نظر فسخ نشود ،حتی اگر دعوای تجدید نظر در حال رسیدگی باشد ،اشجار و بنای احداثی قلع خواهد شد . بنابراین در صورتی محکوم علیه نگذرانی قلع اشجار و بنای احداثی را نخواهد داشت که در فرجه ی یک ماه از تاریخ اجرای حکم رفع تصرف عدوانی ،دعوای مالکیت اقامه کند .

۳۳۳٫ تکلیف تاسیسات – انچه پس از اجرای حکم رفع تصرفتصرف عدوانی ،تا مدت یک ماه در زمین می ماند ،اشجار و بنا می باشد. در حقیقت ،تاسیساتی که بدون ایجاد خرابی به خود یا محل آنها قابل انتقال می باشد ،هم زمان با اجرای حکم تصرف عدوانی برچیده و به صاحب آن (متصرف عدوانی )تحویل می شود .
تکلیف زراعت و آثار تخریبی
۳۳۴٫ متصرف عدوانی ممکن است پس از تصرف عدوانی،در ملک مورد تصرف اقدام به زراعت نموده و یا اعیانی های موجود یا خود ملک را به گونه ای تخریب نماید . تکلیف زراعت و آثار تخریبی را قانونگذار مشخص نموده که به ترتیب بررسی می شود .
۳۳۵ . زراعت – چنانچه متصرف عدوانی که در دعوای تصرف عدوانی محکوم شده است در ملک مورد تصرف عدوانی زراعت نموده باشد ،ماده ۱۶۵ ق. ج . او را مکلف می نماید که اگر موقع برداشت محصول رسیده باشد فوری محصول را برداشت و «اجرت المثل زمین را تادیه نماید » اگر موقع برداشت محصول نرسیده باشد ،ماده ی مزبور ،سه راه حل را به خواهان دعوا که محکوم له واقع شده ارائه نماید :راه نخست اینکه محکوم له ،پس از جلب رضایت متصرف عدوانی نسبت به سهم صاحب بذر و دسترنج او پرداخت و ملک را تصرف نماید . راه دوم اینکه پس از جلب رضایت متصرف عدوانی ،ملک را تا گایان برداشت محصول در تصرف متصرف عدوانی باقی گذارد و اجرت المثل زمین را دریافت نماید . راه سوم مکلف نمودن متصرف عدوانی به معدوم کردن زراعت و اصلاح زمین است . در هیچ یک از موارد تفاوتی بین اینکه بذر روییده یا نروییده باشد پیش بینی نشده است .
۳۳۶٫ آثار تخریبی –چنانچه متصرف عدوانی ،پس از تصرف عدوانی ،اقدام به تخریب ملک کرده باشد ،قانونگذار در ماده ۱۶۵ ق.ج . به محکوم له حق می دهد که او را مکلف به اصلاح آثار تخریبی نماید .
در خصوص این قسمت از ماده به نظر می رسد ،چنانچه اصلاح آثار تخریبی مستلزم صرف هزینه و انجام اقدام محکوم علیه نباشد و اجرا بتواند راسا یا با مساعدت محکوم له به آن مبادرت نماید ،دادگاه می تواند اصلاح آثار تخریبی را به درخواست محکوم له ،ضمن دستور اجرای حکم ،مورد دستور قرار دهد ؛در غیر این صورت مکلف نمودن محکوم علیه امری که نسبت به آن درخواست نشده و رسیدگی انجام نگردیده و بنابراین زمان تخریب ،میزان آن ،شخص تخریب کننده و … احراز نشده و نسبت به ان حکم صادر نشده ،خلاف اصول دادرسی می باشد .
۳۳۷٫ در خصوص زراعت و آثار تخریبی باید گفت ،اجرای مقررات ماده ۱۶۵ ق. ج . مستلزم قطعی شدن حکم رفع تصرف عدوانیاست . در حقیقت به موجب ماده ۱۷۵ ق.ج« در صورتی که رای صادره مبنی بر رفع تصرف عدوانی … باشد ،بلافاصله … اجرا خواهد شد …». بنا براین معدوم کردن زراعت و اصلاح آثار تخریبی بنابر قاعده ،مستلزم قطعیت حکم است . از سوی دیگر ،چنانچه حکم رفع تصرف عدوانی صادر و قطعی شده باشد ،تکلیف زراعت و آثار تخریبی همان است که گفتع شد ،حتی اگر محکوم علیه اقامه ی دعوای مالکیت نموده باشد .
تکلیف اجرت المثل ایام تصرف :
۳۳۸٫ تبصره ی ماده ۱۶۵ ق.ج . مقرر می دارد :«در صورتی تقاضای محکوم له دادگاه تصرف عدوانی رابه پرداخت اجرت المثل زمان تصرف نیز محکوم می نماید ». پس مطالبه ی اجرت المثل ،مستلزم اقامه ی دعوا و صدور حکم در این خصوص است . بنابراین خواهان در صورت تمایل به گرفتن اجرت المثل ،دست کم باید هم زمان با درخواست رفعتصرف عدوانی ،آن را نیز درخواست نماید ،در غیر این صورت باید دعوای اجرت المثل حداگانه مطرح کند .
تکلیف تصرف امین :
۳۳۹٫ اجرای مقررات مربوط به تصرف عدوانی که تا اندازه ی زیادی به سود متصرف سابق است مستلزم این است که ملک عدوانا از تصرف او خارج شده باشد . به موجب ماده ۱۷۱ ق.ج . و تبصره ی آن «سرایدار خادم کارگر و به طور کلی هر امین دیگری ،چنانچه پس از ده روز از تاریخ ابلاغ اظهار نامه ی مالک یا ماذون از طرف مالک یا کسی که حق مطالبه دارد ،مبنی بر مطالبه ی مال امانی ،از آن رفع تصرف ننماید ،متصرف عدوانی محسوب می شود ». بنابراین با ابلاغ اظهار نامه و گذشت ده روز امین تبدیل به «متصرف عدوانی» می شود .
مالک یا دارنده ی حق مطالبه ،برای استفاده از امتیازات و مقررات دعوای تصرف عدوانی مکلف است ،پس از انقضای ده روز از تاریخ ابلاغ اظهار نامه به امین ،حداکثر ظرف یک ماه اقامه ی دعوای تصرف عدوانینماید در غیر این صورت راه استناد به مقررات دعوایتصرف عدوانی و بهره مندی از امتیازات آن به او بسته خواهد شد و در صورت تمایل و توان ، راهی جز اقامه ی دعوای خلع ید ندارد .
تبصره ی ماده ۱۷۱ ق. ج . نیز دعوای تخلیه در «معاملات با حق استرداد و رهنی و شرطی» را از شمول ماده ی مزبور خارج نموده و علاوه بر آن مقرر می دارد :«… در مواردی که بین صاحب مال و امین یا متصرف ،قرارداد و شرایط خاصی برای تخلیه یا استرداد وجود داشته باشد …»مقررات ماده ۱۷۱ حاکم نخواهد بود . بنابراین متصرفینی که تصرفات آنها مبتنی بر معاملات مزبور بوده و با شرایط خاصی برای تخلیه ی ید آنها یا استرداد ملک وجود داشته باشد نیز از «تبدیل » شدن به« متصرف عدوانی» با ابلاغ اظهار نامه ی مطالبه مال معافند .

منبع مطالب :
شمس ،عبدالله ،آین دادرسی مدنی (دوره ی بنیادین )،چاپ دهم ،انتشارات دراک ،۱۳۸۸

برای درخواست وکیل در تهران با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید

وکیل مشاوره حقوقی

حتما بخوانید:

تصرف عدوانی

برچسب ها

نوشته های مشابه

همچنین ببینید

بستن
بستن
بستن