قراردادهامقالات حقوقی

خیارات مختص عقد بیع

خیار اسم مصدر از باب اختیار بوده و در اصطلاح به معنای اختیار فسخ در عقد و قرارداد می باشد. قانون مدنی با وجود اصل لزوم در قراردادها در صورت ثابت شدن خیارات امکان فسخ قرارداد را به عنوان یک استثنا در عقود قرار داده است. خیارات بر دو قسم تقسیم می شود که برخی از آن ها مختص عقد بیع بوده و در سایر عقود جایگاهی ندارد و برخی دیگر برای تمامی عقود و معاملات بوده و مختص عقد بیع نیستند.

مستفاد از ماده ۳۹۶ قانون مدنی خیارات ده مورد است که عبارتند از :

۱- خیار مجلس ( مختص عقد بیع )

۲- خیار حیوان ( مختص عقد بیع )

۳- خیار شرط ( مشترک در تمام عقود )

۴- خیار تأخیر ثمن ( مختص عقد بیع )

۵- خیار رویت و خیار تخلف وصف ( مشترک در تمام عقود )

۶- خیار غبن ( مشترک در تمام عقود )

۷- خیار عیب ( مشترک در تمام عقود )

۸- خیار تدلیس ( مشترک در تمام عقود )

۹- خیار تبعض صفقه ( مشترک در تمام عقود )

۱۰- خیار تخلف شرط ( مشترک در تمام عقود )

لازم است یادآور شد در متون فقهی نظیر لمعه شهید اول تعداد خیارات بیشتر بوده که برخی از آن ها در مواد مختلف قانون مدنی دیده می شود، مانند خیار تفلیس که موضوع ماده ۳۸۰ قانون مدنی است و برخی دیگر ممکن است با برخی خیارات مقرر در ماده ۳۹۶ قانون اخیرالذکر تداخل معنایی دارد، مثل خیار شرکت با خیار تبعض صفقه

بهتر است بخوانید : شرط الحاقی در عقد بیع 

خیارات مختص عقد بیع:

به موجب ماده ۴۵۶ قانون مدنی « تمام انواع خیار در جمیع معاملات لازمه ممکن است موجود باشد، مگر خیار مجلس، خیار حیوان، خیار تأخیر ثمن که مخصوص بیع است. »

۱- خیار مجلس :

به موجب ماده ۳۹۷ قانون مدنی هریک از متبایعین ( طرفین عقد بیع )، بعد از عقد، فی المجلس و مادام که متفرق نشده اند اختیار فسخ معامله ا دارند. مقصود از ” فی المجلس” بودن که در ماده ذکر شده این است که طرفین عقد تا زمانی که از یکدیگر جدا نشده اند می توانند عقد بیع را فسخ کنند. بنابراین ملاک سقوط خیار مجلس جدایی و افتراق طرفین معامله از یکدیگر است و صرف ترک مجلس عقد تا زمانی که طرفین عقد از یکدیگر جدا نشده اند نمی تواند مبنای سقوط خیار مجلس باشد.

موارد سقوط خیار مجلس :

* طرفین عقد بیع از یکدیگر جدا شوند.[۱] ( ملاک تشخیص جدایی با عرف است )

* طرفین پس از عقد بیع خیار مجلس را اسقاط کنند.

* طرفین در ضمن عقد بیع سقوط خیار مجلس را شرط کنند.

در چه مواردی خیار مجلس جایگاهی ندارد :

* در معامله با خود که یک نفر به نمایندگی از دو شخص معامله ای را انجام می دهد.

* در انجام معاملات به وسیله تلفن و نامه

۲- خیار حیوان :

به موجب ماده ۳۹۸ قانون مدنی اگر مبیع ( مال مورد معامله ) حیوان باشد مشتری تا سه روز از حین عقد اختیار فسخ معامله را دارد. در نتیجه با عنایت به ماده فوق در می یابیم خیار حیوان مختص عقد بیع بوده آن هم درصورتی که مبیع حیوان معین[۲] و زنده[۳] باشد.

۳- خیار تأخیر ثمن :

به موجب ماده ۴۰۲ قانون مدنی هرگاه مبیع عین خارجی و یا در حکم آن بوده و برای تأدیه ثمن یا تسلیم مبیع بین متبایعین ( طرفین عقد بیع ) اجلی معین نشده باشد، اگر سه روز از تاریخ بیع بگذرد و در این مدت نه بایع مبیع را تسلیم مشتری نماید و نه مشتری تمام ثمن را به بایع بدهد، بایع[۴] ( فروشنده ) مختار در فسخ معامله می شود.

شرایط تحقق خیار تأخیر ثمن:

مبیع عین خارجی یا در حکم آن باشد نه کلی فی الذمه[۵] (عین خارجی منظور مالی است که وجود خارجی داشته و قابل اشاره بوده و در حین عقد در عالم خارج موجود باشد. مانند این زمین )

* برای تأدیه ثمن یا تسلیم مبیع بین طرفین عقد بیع مهلتی معین نشده باشد.

* سه روز از عقد گذشته و هیچ یک از طرفین عقد بیع به تعهدات خود عمل نکرده باشند. ( تسلیم مبیع و ثمن هیچ کدام انجام نشده باشد ). بنابراین تا قبل از انقضای این مدت خیار فسخ تأخیر ثمن برای بایع ( فروشنده ) وجود نخواهد داشت مگر اینکه مبیع از چیزهایی باشد که در کمتر از سه روز، فاسد و یا کم قیمت می شود که در این صورت به موجب ماده ۴۰۹ قانون مدنی ابتدای خیار از زمانی است که مبیع مشرف به فساد یا کسر قیمت می گردد.

در چه صورتی خیار تأخیر ثمن ساقط می شود :

* اگر بایع به نحوی از انحاء مطالبه ی ثمن نماید و به قرائن معلوم گردد که مقصود التزام ( پایبندی) به بیع بوده است خیار او بر اساس ماده ۴۰۳ قانون مدنی ساقط خواهد شد. چرا که خیار تأخیر ثمن از حقوق بایع بوده و می تواند هر زمان که بخواهد به طور صریح یا ضمنی از آن صرف نظر نماید.

* وفق ماده ۴۰۵ قانون مدنی اگر مشتری ثمن را حاضر کرد که بدهد و بایع از اخذ آن امتناع نمود، خیار فسخ ساقط می شود.

در ادامه بخوانید: آثار عقد بیع

گرد آورنده : حقوق خوانِ معراج ، خانم حدیثه شهاب

برای درخواست وکیل در تهران  با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید.

[۱] . اگر یکی از طرفین بعد از انعقاد عقد و پیش از جدایی از طرف دیگر بمیرد، خیار مجلس سقوط کرده و به وراث نیز منتقل نمی شود مگر اینکه ورثه وی در مجلس عقد حضور داشته باشند که در این صورت قائم مقام او محسوب شده و تا زمانی که از طرف دیگر معامله جدا نشده است می تواند از خیار فسخ استفاده وکند.

خیارات[۲]  . اگر موضوع بیع معین نبوده و کلی باشد از شمول این ماده خارج می شود. مانند ۲۰ گوسفند از یک گله.

[۳]  . حیوان ذبح شده و یا ماهی که از دریا صید شده است از شمول این ماده خارج است.

[۴]  . خیار تأخیر ثمن مخصوص بایع است و برای مشتری از جهت تأخیر در تسلیم مبیع این اختیار وجود ندارد.

[۵]  . در بیع کلی فی‌الذمه به لحاظ فقدان مبیع خارجی در حین انعقاد قرارداد، مالکیت کالای خارجی به مشتری منتقل نمی‌شود و مشتری صرفاً مالک مبیع به شکل کلی و در ذمه بایع می‌باشد. 

برچسب ها

نوشته های مشابه

بستن
بستن