مقالات حقوقی

تفاوت عقد معاوضی با عقد غیر معاوضی

عقد معاوضی جزء عقود لازم[۱] و تملیکی[۲] است. عقد معوض به عقودی اطلاق دارد که دو عوض داشته و قصد مشترک طرفین عقد مبادله این دو عوض با یکدیگر باشد بدون در نظر گرفتن برابری ارزش اقتصادی عوضین. قانون مدنی نیز در ماده ۴۶۴ در تعریف عقد معاوضی اشعار می دارد : « معاوضه عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین، مالی می دهد به عوض مال دیگر که از طرف دیگر اخذ می کند بدون ملاحظه اینکه یکی از عوضین، مبیع و دیگری ثمن باشد.» به عنوان مثال اگر کسی مزرعه گندم داشته و محصول خود را در برابر ماشین دیگری معاوضه کند به این نوع معامله عقد معاوضی گفته می شود .

بهتر  است،بخوانید : عقد بیععقد معاوضه 

عقد غیر معاوضی یا عقد مجانی عقدی تملیکی بوده و ممکن است جایز[۳] باشد مثل عقد هبه موضوع ماده ۷۹۵[۴] قانون مدنی و یا لازم باشد مثل صلح بلاعوض موضوع مواد ۷۵۲[۵] قانون مذکور.  در تعریف عقد غیر معاوضی باید گفت عقد غیر معاوضی یا رایگان و مجانی به عقودی اطلاق می شود که یک یا چند شخص در برابر یک یا چند شخص دیگر تعهد به امری کرده یا مالی را به رایگان به یکدیگر بدهند.

در عقد مجانی و غیر معاوضی می شود شرط عوض ( شرط قراردادن یک مال یا انجام دادن یک عمل ) را ذیل عقد غیرمعاوضی قرارداد اما باید توجه کرد که گنجاندن این شرط در عقد رایگان، عقد غیرمعوض را تبدیل به عقد معوض نمی کند چرا که شرط عوض واقع شده در مقابل تعهداتی که طرف مقابل باید انجام دهد قرار نمی گیرد تا بتوانیم شرط را جزئی از ارکان عقد قرار دهیم لذا بود و نبود شرط تاثیری در ماهیت و به وجود آمدن یا نیامدن عقد نمی گذارد.

– در عقود معاوضی شخصیت طرفین عقد علت عمده عقد نیست برخلاف عقود مجانی و غیر معاوضی که شخصیت

طرفین علت عمده عقد است، در نتیجه اشتباه در شخصیت طرف معامله در عقود معوض سبب بطلان عقد نمی شود اما در عقود غیر معوض اشتباه در شخصیت طرف معامله سبب بطلان عقد می شود.

– در عقود معوض دو عوض در مقابل یکدیگر قرار می گیرند در نتیجه موجب ایجاد حق حبس[۶]، خیار غبن[۷] و ضمان معاوضی[۸] راه دارد اما در عقود غیر معاوضی حتی عقود غیر معوض با شرط عوض حق حبس و خیار غبن و ضمان معاوضی راه ندارد.

– در عقود معوض اهلیت کامل طرفین معامله در هنگام عقد شرط صحت عقد است، اما در مورد عقود غیر معوض چنانچه عقد به نفع محجور باشد عقد صحیح بوده اما اگر عقد به ضرر محجور باشد عقد تا زمان تنفیذ غیرنافذ است.

– در عقود معوض موجود بودن مورد معامله ( عوضین ) شرط صحت عقد است پس اگر مشخص شود در زمان معامله یکی از عوضین موجود نبوده، عقد باطل است، اما در عقود غیر معوض بالاخص زمانی که عقد غیر معوض مشروط به شرط عوض باشد بعد از عقد معلوم گردد که مورد شرط تلف شده و یا اصلاً از همان ابتدا وجود نداشته، فقط شرط باطل است و در صحت عقد خللی ایجاد نمی شود، اما شخصی که شرط به نفع او بوده می تواند از حق فسخ استفاده کرده و عقد را برهم بزند.

– در عقود معوض عوضین باید معلوم و مشخص باشند و در صورتی که هریک از عوضین مبهم بوده و یا به هردلیلی شرایط صحت معامله را نداشته باشد عقد باطل است اما در عقود غیر معوضی که شرط عوض در عقد ذکر شده باشد در صورتی که مورد شرط مبهم بوده و یا شرایط صحت معامله ( نامشروع، غیر مقدور و بی فایده ) را نداشته باشد، فقط شرط باطل می شود و در صحت معامله خللی ایجاد نمی شود.

گرد آودرنده : جقوق خوانِ معراج ، خانم حدیثه شهاب 

برای درخواست وکیل در تهران با شماره تلفن ۰۹۱۲۶۰۸۹۴۱۰ تماس حاصل نمایید.

[۱] . «عقد لازم آن است که هیچ یک از طرفین معامله، حق فسخ آن را نداشته باشند مگر در موارد معین.» ماده ۱۸۵ قانون مدنی

[۲] . منظور از تملیکی بودن عقد بیع این است که انتقال مبیع به خریدار و ثمن به فروشنده صورت می گیرد.

[۳] . «عقد جایز آن است که هریک از طرفین بتواند هر وقتی بخواهند، آن را فسخ کنند.» ماده ۱۸۶ قانون مدنی

[۴] . «هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به کس دیگری تملیک می کند… »

[۵] . «صلح ممکن است یا در مورد رفع تنازع موجود و یا جلوگیری از تنازع احتمالی در مورد معامله و غیر آن واقع شود. »

[۶] . حق حبس اختیاری است برای هر یک از طرفین قرارداد، که بر اساس آن  متعاملین حق دارند اجرای تعهد خود را موکول به اجرای تعهد دیگری کنند.

[۷] . «هریک از متعاملین که در معامله غبن فاحش داشته باشد، بعد از علم به غبن می تواند معامله را فسخ کند.» ماده ۴۱۶ قانون مدنی

[۸] . دکتر جعفری لنگردوی :هرگاه در عقود معاوضی، تلف یا اتلاف موضوع معامله به حکم قانون، موجب ضمان گردد و ضمان ضامن از همان مال تلف شده حساب شود این نوع ضمان را ضمان معاوضی می گویند.

برچسب ها

نوشته های مشابه

همچنین ببینید

بستن
بستن
بستن