دیه

تعریف دیه و موارد آن

تعریف دیه و موارد آن

دیه یا خون بها از قوانینی هستند که در اسلام آمده و بر این اساس به شرح ذیل تعریف شده است:

دیه انسان ؛ مال یا پولی است که به سبب کشته شدن ، قطع عضو ، وارد کردن جراحت جسمی به کسی که صدمه دیده است و یا بازماندگان و ورثه ی او تعلق می گیرد .

در مورد ماهیت دیه که آیا مجازات محسوب می شود یا غرامت ، نظرات متفاوتی ارائه شده است که هر کدام از این گروه ها استدلال هایی برای نظریه های خود دارند که می توان برای نمونه به یک مورد از آن ها اشاره کرد .

در دیه جلوه هایی از ویژگی های مجازات های مالی قابل مشاهده است و میزان آن نسبت به افراد مختلف متفاوت نیست ، در حالی که به عنوان مثال اگر فوتبالیستی حرفه ای پای خود را از دست بدهد ، با فردی عادی که بیکار است و پای خود را از دست داده تفاوت دارد و از طرف دیگر پرداخت دیه به قربانی به جای واریز کردن آن به خزانه ی دولت آن را به غرامت نزدیک تر می کند ؛ چرا که جزای نقدی به صندوق دولت و نه به قربانیان جرم پرداخت می شود .

در نتیجه دیه را می توان تأسیس مستقلی دانست که به طورهم زمان دارای ویژگی هایی از مجازات و کیفر و ویژگی هایی از غرامت و جبران خسارت می باشد .

*اگرچه دیه مانند جزای نقدی مجازات مالی است ولی در عین حال یک دین و حق مالی برای اولیاء دم و بر ذمه جانی (بر عهده جانی) است ؛ لذا با فوت محکوم علیه (کسی که حکم به ضرر آن است) دیه از اموال متوفی باید استیفا گردد (دریافت شود) .

*امکان اقامه ی دعوی اعسار از سوی محکوم علیه دیه نیز وجود دارد .

برای کسب مشاوره با وکلای متخصص دیه   با گروه وکلای معراج به شماره ۹۴۱۰-۶۰۸-۰۹۱۲ و ۴۰ ۷۹ ۹۱ ۲۵ – ۰۲۱ تماس بگیرید.

میزان دیه :

میزان دیه ای که باید در جنایات علیه جسم و جان پرداخت شود ، بر اساس عوامل مختلف متفاوت می باشد که به آن ها مختصر اشاره ای خواهیم کرد .

الف)براساس نوع صدمه :

هرگاه صدمه ی وارده موجب سلب حیات (فوت) شود ، دیه قابل پرداخت متفاوت با حالتی است که یک صدمه ی جسمی که حیات فرد را به خطر نینداخته به قربانی وارد شده است ؛ در ذیل نیز به میزان دیه در حالت قتل و جنایات مادون نفس می پردازیم .

۱٫قتل : اگر فردی به قتل برسد در صورت عمدی بودن قتل ، قاتل باید قصاص شود مگر این که اولیاء دم رضایت به دیه بدهند .

مهلت پرداخت دیه قتل عمد یک سال است و از مال خود قاتل پرداخت می شود .

تعیین دیه ی قتل مرد مسلمان در فقه آمده است، و مبنای تعیین میزان دیه ، ماده ی ۵۴۹ قانون مجازات اسلامی است که به آن اشاره شده .

۲٫جنایات مادون نفس : دیه مادون نفس را می توان به انواع مختلفی تقسیم بندی کرد .

بخش اول :

۱-۲٫دیه اتلاف اعضاء :

منظور از اعضاء ، آن دسته از اعضایی هستند که ظاهر می باشند مثل دست ، پا ، چشم ، گوش ، لب ، بینی ، زبان ، پلک و دندان .

قاعده ی کلی آن است که عضوهای تک نظیر (زبان ، بینی ، گردن ، نخاع ، ستون فقرات ، آلت تناسلی) دیه کامل دارند .(ماده ۵۶۳ قانون مجازات اسلامی)

دیه ی هر یک از عضوهای زوج نظیر (چشم ، گوش ، لب ، فک ، دست ، پا و بیضه) معادل نصف دیه کامل و دیه ی از بین بردن هر دو آن ها معادل دیه کامل است .

برخی از اعضای زوج دیه ی بیشتری نسبت به عضو دیگر دارند مثلأ به استناد ماده ۶۶۵ قانون مجازات اسلامی دیه ی بیضه چپ دوسوم دیه کامل است و دیه ی بیضه سمت راست یک سوم دیه ی کامل می باشد .

دیه ی مجموع چهار پلک دو چشم معادل دیه کامل است وطبق ماده ۵۹۰ همین قانون دیه هر یک از پلک های بالا یک ششم و دیه ی هر یک از پلک های پایین یک چهارم دیه کامل می باشد .

مجموع دیه ی اعضای ده تایی مثلأ انگشتان دست ها و پاها معادل دیه کامل ، و دیه هر انگشت دست یا پا طبق ماده ۶۴۱ و ماده ۶۴۶ قانون مجازات اسلامی یک دهم دیه کامل است .

به استناد ماده ی ۶۴۲ قانون مجازات اسلامی دیه هر انگشت به عدد بندهای آن انگشت تقسیم می شود و بریدن هر بندی از انگشت ها ثلث دیه ی انگشت سالم است .

در مورد انگشت شصت که دو بند دارد ، دیه هر بند نصف دیه ی شصتاست .

مجموع دندان های بیست و هشت گانه دیه کامل دارند . دیه هر یک از دندان های جلو که مجموعأ دوازده عدد می باشد ، یک بیستم دیه کامل ، و دیه ی هر یک از دندان های عقب ، که مجموعأ شانزده عدد می باشند ، یک چهلم دیه کامل است .

هرگاه تعداد دندان های اصلی دائمی از بیست و هشت کمتر باشد ، به همان نسبت از دیه کامل کاهش می یابد اعم از این که این کمتر بودن مادرزادی یا در اثر بیماری بوده باشد .

*نقصان سایر اعضاء مانند (فلج بودن دست ، نابینا بودن چشم یا لال بودن زبان) نیز موجب کاهش دیه متعلقه خواهد بود .

۲-۲٫دیه از بین رفتن منافع :

منظور از منفعت استفاده ای است که از هر یک از اعضاء و دستگاه های بدن انتظار می رود ، که از جمله مهم ترین آن ها حواس پنج گانه انسان است .

زائل کردن عقل موجب دیه کامل و ناقص کردن آن موجب ارش (خسارت) است .

از بین بردن یک منفعت یا حس مهم به طور کامل ، موجب تعلق دیه ی کامل خواهد شد ولی اگر اهمیت آن حس یا منفعت چندان زیاد نباشد دیه کمتر و یا ارش به آن تعلق خواهد گرفت .

دیه از بین رفتن حس لامسه و حس چشایی (بر خلاف سایر حواس ) تنها موجب ارش و نه تعلق دیه کامل می شود .

۳-۲٫دیه جراحات :

جراحات وارده بر سر و صورت تفکیک شده اند و به دلیل آشکار بودن آن ها و تأثیر سوء آن ها بر زیبایی فرد ، برخورد خاصی با آن ها شده است .

ماده ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی دیه جراحات وارده بر سر و صورت را در نه حالت به شرح ذیل پیش بینی کرده است .(برای اطلاع از میزان دیه به ماده مراجعه کنید)

۱٫دیه حارصه : خراش پوست بدون آن که خون از آن جاری شود .

۲٫دیه دامیه : خراشی که از پوست بگذرد و مقدار اندکی وارد گوشت شده باشد با جریان خون کم یا زیاد .

۳٫دیه متلاحمه : جراحتی که موجب بریدگی عمیق گوشت شود ولی به پوست نازک روی استخوان نرسد .

۴٫دیه سمحاق : جراحتی که از گوشت بگذرد و به پوست نازک روی استخوان برسد .

۵٫دیه موضحه : جراحتی که از گوشت گذشته و با کنار زدن پوست نازک روی استخوان آن را آشکار کند .

۶٫دیه هاشمه : یعنی شکستن استخوان .

۷٫دیه منقله : جراحتی که درمان آن جز با جا به جا کردن استخوان میسر نباشد .

۸٫دیه مأمومه : جراحتی که به کیسه مغز برسد .

۹٫دیه دامغه : جراحتی که کیسه مغز را پاره کند .

* در ماده ۷۱۱ قانون مجازات اسلامی جراحتی را ذکر کرده به نام جائفه که این جراحت با وارد کردن هر نوع وسیله و از هر جهت به درون بدن انسان است ؛ دیه مقرر درهمین ماده به آن اشاره شده است .

* جراحت دیگری که در ماده ۷۱۳ قانون مجازات اسلامی به آن اشاره شده جراحت نافذه است ، یعنی زخمی است که به وسیله ی فرو رفتن وسیله ای مانند نیزه یا گلوله به دست یا پا حاصل می شود ؛ دیه مقرر این جراحت را می توان با مراجعه به فوق الذکر مشاهده کرد .

منبع : کتاب جرائم علیه اشخاص دکتر میر محمد صادقی

گرد آورنده : سرکار خانم محبوبه نقی لو

برای کسب مشاوره با وکلای متخصص دیه   با گروه وکلای معراج به شماره ۹۴۱۰-۶۰۸-۰۹۱۲ و ۴۰ ۷۹ ۹۱ ۲۵ – ۰۲۱ تماس بگیرید.

برچسب ها

نوشته های مشابه

همچنین ببینید

بستن
بستن
بستن